15.
●དྲི་བ།：ཚང་མས་གཞན་ལ་གཅེས་དགོས་ན་ཐོག་མར་རང་ཉིད་གཅེས་དགོས་ཞེས་བཤད།ངའི་དྲི་བ་ནི། ཐེག་པ་ཆེན་པོའི་ཆོས་སུ་ཞུགས་ཚར་རྗེས། ད་དུང་རང་ཉིད་ལ་གཅེས་འཛིན་བྱེད་ཆོག་གམ།
●ལན།：བཤད་སྲོལ་ཞིག་ལ། སྒོར་མོར་དགའ་བ་བཞིན་དུ་རང་དང་གཞན་ལའང་དགའ་དགོས་ཟེར། ང་ཚོས་རང་ཉིད་ལ་གཅེས་སྐྱོང་བྱ་དགོས། འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེ་བ་ཡིན། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་རང་ཉིད་ལའང་གཅེས་སྐྱོང་མི་བྱེད་པར། རང་གིས་རང་ལ་རྨས་སྐྱོན་བཟོ་བ། རང་གིས་རང་ལ་སྡུག་གཅོད་གཏོང་བ། རང་སྲོག་གཅོད་པ། རང་གིས་རང་ལ་རྒྱུན་དུ་མནར་བ་སོགས་བྱས་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་གི་ཕ་མ་ལའང་གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་མི་སྲིད། གལ་ཏེ་ཁྱོད་རང་སྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཕ་མ་ལའང་། གཅེས་སྐྱོང་གི་སེམས་པ་མེད་ན། ཁྱོད་རང་གི་དགའ་རོགས་དང་གྲོགས་པོ་སོགས་ལའང་། གཅེས་སྐྱོང་བྱེད་མི་སྲིད། གལ་ཏེ་ཁྱོད་ཀྱིས་མཐའ་འཁོར་གྱི་གཉེན་ཉེ་དང་གྲོགས་ལ། གཅེས་སྐྱོང་མི་བྱེད་ན། ཁྱོད་ཀྱིས་འགྲོ་བ་མིའི་རིགས་གཙོས་བྱས་པའི་སེམས་ཅན་ཐམས་ཅད་ལའང་། བྱམས་བརྩེའི་སེམས་བསྐྱེད་པར་བྱེད་པའི་ཐབས་མེད། དེར་བརྟེན་ངས་བསམས་ན། ང་ཚོ་མིའི་རིགས་ཀྱི་ཆེས་རླབས་ཆེ་བའི་བསམ་བློ་ནི། བརྩེ་བ་ཡིན། ཆོས་ལུགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། སྤྱི་ཚོགས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། དུས་རབས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། བརྩེ་བ་འདི་ཉིད་ཧ་ཅང་མཁོ་གལ་ཆེ།
ཀྲུང་ཧྭའི་སྲོལ་རྒྱུན་མཛེས་སྤྱོད་སློབ་གསོ་གླེང་སྟེགས་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：都说爱别人之前，先要爱自己。我的问题是，进入大乘佛法以后，还可以爱自己吗？
●答：有一种说法：像爱钱一样爱自己和爱他人。我们要爱自己，这一点很重要。如果你都不爱自己，自己去自残、自我虐待、自杀，自己经常折磨自己，那你更不可能去爱自己的父母。如果你对自己的亲生父母都没有爱心的话，那你对你的恋人和朋友也不可有爱。如果你对身边的亲朋好友都没有爱的话，那你对人类为主的所有众生就没有办法去扩展你的爱心。所以我觉得，我们人类最伟大的思想就是“爱”。不管任何宗教、任何社会、任何时代，都很需要这个“爱”。
选自：中华传统美德教育论坛演讲2019.07.03

14.
●དྲི་བ།：སྤྱིར་བཏང་ཁྱེད་ཀྱིས་འཆད་ཁྲིད་སྐབས། ལེགས་ཕྱོགས་དག་དག་གསུང་གི་འདུགའོན་ཀྱང་ང་ཚོ་སྔོན་ཆད་གཏམ་འདོད་ཆེ་བ་དང་འདོད་རྔམ་མང་དྲགས་པས།ད་ལྟ་མི་མིན་འདྲེ་མིན་ལྟ་བུར་གྱུར་ཡོད།དེས་ན་ང་ཚོས་ད་དུང་རང་ཉིད་མི་འདོར་བ་དང་མི་གཏོང་བ་ཞིག་བྱེད་ནུས་སམ།
●ལན།：དམིགས་བསལ་གྱི་གནས་ཚུལ་ཅན་འགའ་རེ་མ་གཏོགས། མི་ཞིག་ཡིན་ནས་བཟུང་ཚང་མ་ལ་དགེ་བའི་ཕྱོགས་སུ་འགྲོ་བའི་བསམ་པ་ཡོད། མ་འོངས་པ་བློས་གཏོང་བ་དང་རང་ཉིད་ཀྱང་འདོར་བའི་མི་ནི། ཧ་ཅང་ཉུང་ཤས་ཙམ་ཞིག་ཡིན། ངའི་དེ་རིང་གི་འཆད་ཁྲིད་འདི། དགེ་བ་དང་དྲང་བདེན་གྱི་ཕྱོགས་ནས་བཤད་ཀྱིན་ཡོད། ཁྱེད་ཚོ་ལ་ཁ་ཙམ་གྱིས་སེམས་གསོ་བྱེད་པ་མིན། ངས་འཆད་པའི་དོན་འདི་དག་ནང་བསྟན་ཆོས་ལུགས་ཀྱི་རིགས་གཞུང་ཟབ་མོ་དང་དོན་དངོས་ར་སྤྲོད་ཀྱི་ཉམས་མྱོང་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། མི་མང་པོ་ཞིག་གིས་འདི་ལྟར་ཉམས་ལེན་བྱས་པས། བདེ་བ་རྣལ་མ་ཞིག་ཐོབ་ཡོད་པ་རེད། ཁྱེད་ཚོ་ཡང་གཞན་དང་ཁྱད་པར་མེད། མི་ཚེ་རིང་པོའི་ནང་དུ། སེམས་ཁམས་ཀྱི་སློབ་གསོ་ནི་མེད་དུ་མི་རུང་བ་ཞིག་ཡིན། དེ་བས་ངས་བསམས་ན། ནང་ཆོས་ཀྱི་གནས་ལུགས་འདི་དག་ཚང་མར་བརྒྱུད་སྤྲོད་བྱ་དགོས་འདུགསྤྱིར་ན་ཐེངས་གཅིག་གི་འབྲེལ་འདྲིས་དང་བསམ་བློ་བརྗེ་རེས་ཙམ་གྱིས། དེ་མ་ཐག་ཏུ་འགྱུར་ལྡོག་འབྱུང་མི་སྲིད་ནའང་། ཁྱེད་རྣམས་ཀྱི་སེམས་ལ་ངེས་ཤེས་ཕྲན་བུ་རེ་སྐྱེ་ཐུབ་རྒྱུ་རེད། དེང་སང་གི་སྤྱི་ཚོགས་ཁྲོད་དུ། མི་མི་ཉུང་བ་ཞིག་ལ་དོགས་འཚེར་དང་ཁོང་འཚེར་གྱི་སེམས་ནད་འབྱུང་འདུགགལ་ཏེ་སེམས་ཁམས་སྙོམས་སྒྲིག་གི་ཐབས་ཚུལ་ཤེས་ན། ཕལ་ཆེ་བ་ཞིག་སངས་དྲག་འབྱུང་ཐུབ་པ་རེད། ཡིན་ནའང་མི་ལ་ལ་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་ལས་ཀྱི་དབང་གིས། ཇི་ལྟར་སེམས་གསོ་བྱེད་ཀྱང་བཅོས་ཐབས་མི་འདུགའོན་ཀྱང་ཁྱེད་ཚོས་དཔེ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་བརྟེན་ནས། རང་ཉིད་ལས་སླ་མོའི་སྒོ་ནས་འདོར་མི་རུང་། འཇར་མན་གྱི་བྷེ་ཐོ་ཕྲེན་ཞེས་པ། ཁོང་གིས་རྣ་བས་སྒྲ་མི་ཐོས་ཀྱང་། རང་གི་བརྩོན་འགྲུས་ལ་བརྟེན་ནས། འཛམ་གླིང་དུ་ཡོངས་སུ་གྲགས་པའི་རོལ་མོ་མཁན་ཞིག་ཏུ་གྱུར། ཁོང་གིས། དཀའ་ངལ་གྱི་མདུན་དུ་ལན་བརྒྱར་ཕམ་རུང་དཔའ་མི་ཞུམ་པ་ནི། བྱས་རྗེས་ཅན་གྱི་ཡོན་ཏན་ཆེན་པོ་ཞིག་གོ་ཞེས་གསུངས། ཨ་མི་རི་ཁའི་ཧེ་ལེན་ཁེ་ལེར་ཞེས་པ་ལ་མཚོན་ནའང་། ཁོང་འོན་ལྐུགས་དང་ལོང་པ་ཞིག་ཡིན་རུང་། མི་ཚེ་ཧྲིལ་པོར་དབང་པོ་སྐྱོན་ཅན་ལ་ཕན་བདེ་སྒྲུབ་པར་བརྩོན་པ་ཡིན། ཁོང་གིས་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོ་ཡོད་ན། མི་ཕལ་བ་ཞིག་ཡིན་རུང་རླབས་ཆེན་གྱི་ལས་དོན་འགྲུབ་ཐུབ་ཅེས་གསུངས། ཁོ་ཚོ་དང་བསྡུར་ན། ང་ཚོ་མི་ལ་ལ་ཞིག་གིས་རང་ཉིད་ལ་བརྙས་བཅོས་དང་ཉམས་ཞན་གྱི་ལྟ་ཚུལ་ལ་ངོ་གནོང་དགོས་འདུགམི་སུ་ཡིན་ཡང་འབད་བརྩོན་དང་ཧུར་ལེན་བྱེད་དགོས། རང་ཉིད་ལ་ཡིད་ཆེས་ཀྱང་ཡོད་དགོས། བྱ་བ་གང་ལ་ཡང་ཡིད་ཆད་དེ་སེམས་ཤུགས་ཉམས་མི་རུང་། གལ་ཏེ་རང་ཉིད་རང་གིས་མ་འདོར་ན། ནམ་ཞིག་རྒྱུ་རྐྱེན་རྟེན་འབྲེལ་འཛོམས་པའི་ཚེ། ཐམས་ཅད་ལེགས་པོ་འབྱུང་བ་ཡིན། མི་ཚེ་འདིར། ཐོབ་ཐང་གང་འདྲ་ཡོད་ཀྱང་། ཁོར་ཡུག་གང་དུ་གནས་རུང། སྡུག་བསྔལ་མང་པོ་དང་འཕྲད་སྲིད་པས། སེམས་ཤུགས་ཆེན་པོའི་སྒོ་ནས་གདོང་ལེན་བྱས་ན། སྡུག་བསྔལ་ཐམས་ཅད་ལས་གྲོལ་ཐུབ། ངའི་རེ་བ་ནི་ཚང་མས་ཡིད་ཆེས་བརྟན་པོའི་སྒོ་ནས་སྙིང་སྟོབས་བསྐྱེད་དེ། ཤེས་རབ་དང་ལྡན་པའི་མི་ཚེ་ཞིག་རོལ་ཐུབ་པར་སྨོན།
ཧྥུའུ་ཅན་ལུང་ཡན་བཙོན་ཁང་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།
●问：您一般讲课，都会往好的方面讲，但我们过去虚荣心太强、欲望太多，现在已经变得人不人、鬼不鬼，那还能做到不抛弃、不放弃自己吗？
●答：极个别特殊情况的人除外。只要是人，都愿意向善。彻底放弃未来、抛弃自己的人，毕竟是少数。我今天的开示，虽然是从善和正的角度讲的，但并不是表面上安慰你们。我所讲的内容，都来自佛教深厚的理论体系和实证经验。很多人依照这样的体系修持，都得到了真正的安乐。你们当然也不例外。在漫长的人生中，心灵的疏导必不可少。所以我觉得，应该把佛教的这些道理传递给大家。仅仅一次的结缘和思想交流，不可能让大家马上转变，但也可以为各位的心灵打开一扇小小的窗户。如今的社会，有不少人患上抑郁症、焦虑症等，假如懂得调心的方法，大多数都能康复。虽然有人因为前世的因缘，怎么疏导也没办法，但你们不能因为这样的个案，而轻易放弃自己。德国的贝多芬，他耳朵听不见声音，却凭着自己的努力，成了举世闻名的音乐家。他说：“在艰难的遭遇面前百折不挠，是卓越者的一大优点。”美国的海伦·凯勒，她又聋、又哑、又盲，却毕生致力于为残疾人造福。她认为，坚定的信心，能让平凡的人做出惊人的事业。和他们相比，我们有些人应该为自己的脆弱感到惭愧。每个人都需要奋斗和努力，要对自己有信心，不能一蹶不振，彻底倒下。只要自己不放弃自己，一旦因缘和合，马上就可以翻身。人这一辈子，不管什么身份、处于什么环境，都会遇到很多的痛苦，但只要坚强地去面对，就能解脱所有的痛苦。希望大家充满自信、鼓起勇气，用智慧改变自己的人生。
选自：福建龙岩监狱演讲 2015.06.25

13.
●དྲི་བ།：ང་རང་གི་བསམ་ཚུལ་ལ། གོམས་གཤིས་ངན་པ་དག་ནི་ཧ་ཅང་བསྒྱུར་དཀའ་བས། སེམས་ཤུགས་ཉམས་པར་འགྱུར་འདུགགནས་ཚུལ་འདི་ལྟ་བུ་ལ་ཇི་ལྟར་གདོང་ལེན་བྱ་དགོས།
●ལན།：སློབ་མ་ཞིག་སློབ་སྦྱོང་གི་མཐར་ཕྱིན་དགོས་ན། མི་མཐུན་པའི་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་བརྒྱུད་དགོས་ལ། ཁེ་ལས་པ་ཞིག་གིས་ལས་གཏོད་བྱེད་དགོས་ནའང་། དཀའ་སྡུག་མང་པོ་དང་འཕྲད་སྲིད་པ་ཡིན། དེ་དང་འདྲ་བར་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱེད་ནའང་། ཚེགས་མེད་བདེ་བགྲོད་ཅིག་མིན་པར། དཀའ་སྡུག་མང་པོ་དང་འཕྲད་སྲིད་པ་ཡིན། ང་རང་ཚོ་ཁོ་ན་མ་ཡིན་ཏེ། སྐྱེས་ཆེན་དམ་པ་འགའ་རེ་ཡིན་ཡང་། དཔེར་ན་དིལ་མགོ་མཁྱེན་བརྩེ་རིན་པོ་ཆེ་ལྟ་བུ། ལོ་ངོ་བཅུ་ལྷག་གི་རིང་ལ་བརྩོན་འགྲུས་ལྷོད་མེད་བྱས་ཏེ། དཀའ་ངལ་མང་པོ་ཁྱད་དུ་བསད་ནས། མཐར་ཐུག་གྲུབ་པ་ཐོབ་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ན་འདི་དག་ཚང་མ་རང་བྱུང་གི་ཆོས་ཉིད་ཅིག་ཡིན། ང་ཚོས་གྲུབ་འབྲས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་རེ་སྙེག་བྱེད་དུས། ལམ་འདི་དག་ངེས་པར་དུ་བརྒྱུད་དགོས། ཁྱོད་ཀྱིས་རང་སྐྱོན་ངོས་ཟིན་པ་འདི། ཧ་ཅང་ཡག་པོ་རེད། ཡིན་ནའང་བརྩོན་འགྲུས་བྱེད་རྒྱུ་འདོར་མི་རུང་། གལ་ཏེ་མུ་མཐུད་དུ་རྒྱུན་སྐྱོང་བྱས་ན། སྐབས་འགར་རང་ཉིད་ལ་ཡི་ཆད་པའི་དུས་ཡོད་ཀྱང་། རེ་འདོད་འགྲུབ་པའི་ཆེད་དུ། ཕྱིར་མི་ལྡོག་པར་མདུན་ནས་མདུན་དུ་བསྐྱོད་དགོས། མཐུན་རྐྱེན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བསྐྲུན་ན། དུས་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་སླེབས་དུས། ཉམས་ལེན་གྱི་ལམ་དེ་རང་བཞིན་གྱིས་བདེ་མོར་འགྱུར། གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་ཐོབ་ངེས་ཅན་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ན་བརྩོན་འགྲུས་ལྷོད་མེད་ནི་ཤིན་ཏུ་གལ་ཆེ་བ་ཡིན།
ཡོ་ཁུ་སློབ་གྲྭ་ཆེན་མོ་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：我认为，不好的习惯很难改变，从而感到很泄气。面对这种情况，应该怎么办？
●答：一个学生要完成学业，会经历种种不顺；一位企业家要创业，也会遭遇很多坎坷。同样，修行的道路也并非一帆风顺，可能会遇到很多磨难。不仅是我们，即使一些高僧大德，比如顶果钦哲仁波切，也是历经十多年的不懈努力，克服了很多困难，最后才获得成就的。所以，这些都是一种自然规律。当我们追求最高成就的时候，这些路都是要必经的。你能认识到自己的不足，这是很好的，但是不能放弃努力。如果一直坚持走下去，即使有时对自己有些失望，为了实现目标，要不退转，继续往前走。若能创造各方面的顺缘，那么到了一定时候，修行的路会自然顺利，也会有所收获的。所以，不断努力是非常重要的。
选自：约克大学演讲 2014.10.24

12.
●དྲི་བ།：མཁན་པོ་ལགས་སྐུ་ཁམས་བཟང་། ང་ནི་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལ་སོན་པའི་བྱིས་པ་ཞིག་གི་ཨ་མ་ཡིན། བྱིས་པ་ཁོ་རང་སློབ་སྦྱོང་ལ་དགའ་ཞིང་། ལུས་པོ་བདེ་ཐང་ཡིན་པ། གཤིས་རྒྱུད་བཟང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དགོས་ན་ཇི་ལྟར་བྱ། འདི་ནི་ང་རང་ཤིན་ཏུ་སེམས་ཁུར་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པས། མཁན་པོ་ལགས་ཀྱིས་མཛུབ་སྟོན་གནང་རོགས། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
●ལན།：སློབ་སྦྱོང་ལ་དགའ་བ་དང་ལུས་པོ་བདེ་ཐང་། མི་གཤིས་བཟང་པོ། དེ་བཞིན་སེམས་ཁམས་སྐྱིད་པོ་ཡོང་བ་སོགས། འདི་དག་ཡོད་ཚད་འགྲུབ་དགོས་ན་ཧ་ཅང་དཀའ་མོ་རེད། ཡིན་ནའང་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་ཡིན་པའི་དུས་སུ། ཆེས་གནད་འགག་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། ཁོ་ཚོའི་མི་གཞིའི་སློབ་གསོ་ཡིན། མི་གཞིའི་སློབ་གསོ་དེ་ཁྱིམ་ཚང་གི་འགན་འཁྲི་དང་པོ་ཡོད། ང་ཚོ་འཇིག་རྟེན་པས་ནམ་རྒྱུན། བྱིས་པའི་དགེ་རྒན་དང་པོ་ནི་ཨ་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད། ཨ་མས་བསླབས་པའི་ཡོད་ཚད་དེ་བུ་ཕྲུག་གི་ཤེས་བྱར་འགྱུར་ངེས། དེར་བརྟེན། དད་པ་དང་བྱམས་སྙིང་རྗེ། ཡང་ན་མི་བཟང་པོ་ཞིག་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་སོགས། འདི་དག་ཚང་མ་ཨ་མས་བསླབས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། དེས་ན་ངས་བསམས་ན། བུ་ཕྲུག་གི་སློབ་གསོ་དེ། ལྷག་པར་དུ་བྱིས་པ་ལོ་བཞི་ནས་བཅུ་དྲུག་གི་བར། ཆེས་གནད་འགག་གི་དུས་ཤིག་ཡིན། དེའི་སྐབས་སུ་བློ་འཛིན་མང་པོ་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས། སྐབས་དེར་ཁོ་ཚོར་གོ་བ་ཡག་པོ་ལེན་པའི་ནུས་པ་མེད་སྲིད་མོད། ཡིན་ནའང་བློར་འཛིན་པའི་ནུས་པ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པོ་ཡོད། གཅིག་ནི་བློ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དང་། གཉིས་ནི་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ། བྱམས་བརྩེའི་སློབ་གསོ་ཡོད་དགོས། ངས་བལྟས་ན་དེང་སང་གི་ཕ་མ་མང་པོ་ཞིག་གིས། བུ་ཕྲུག་ཚོ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་དགེ་རྒན་ལ་སྤྲད་ནས། རང་གིས་སློབ་སྟོན་གང་ཡང་བྱེད་ཀྱིན་མི་འདུག ཕ་མས་བྱིས་པ་ཚོར། བྱ་བ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་རུང་། གང་ཞིག་སྒྲུབ་མི་རུང་། ཡང་ན་སྐད་ཆ་གང་ཞིག་བཤད་རུང་། གང་ཞིག་བཤད་མི་རུང་སོགས། སྤྱོད་ལམ་བཟང་པོའི་སྐོར་ལ་སློབ་སྟོན་བྱེད་དགོས། ཉིན་རེར་ཁོང་ཚོར་ཤེས་བྱ་མང་པོ་བསླབ་དགོས། འདི་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་སློབ་གསོ་ཡིན། དེ་མིན་གལ་ཏེ་དགེ་རྒན་གྱིས་མི་སློབ་པ་དང་། ཕ་མས་ཀྱང་མི་སློབ། དེ་ལྟར་ལོ་བཅུ་ལྷག་ལ་འཚར་ལོངས་བྱུང་ན། མཇུག་མཐར་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་དུ་སླེབས་པའི་དུས་སུ། ཐ་ན་མི་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་རྩ་བའི་གནས་ལུགས་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་པས། ངས་བསམས་ན། བྱིས་པར་སློབ་གསོ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་ནི། ཁོ་ཚོར་བྱམས་བརྩེ་དང་ལྡན་པའི་སློབ་གསོ་སྤྲོད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།
ནན་ཅིང་ཞིང་ལས་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：堪布您好，我是一个十二岁孩子的妈妈。如何让孩子爱学习、身体好、性格也好？这是我非常关心的。希望得到大师的开示，谢谢！
●答：爱学习、身体好、性格好，还要开心等等，这些全部要做到是很困难的。但是在孩子小的时候，最关键的一点是孩子们的人格教育。人格教育，其实家庭是有第一责任的。我们世间人经常讲，孩子的第一个老师是妈妈，妈妈所教的一切会成为孩子的知识。因此，信仰和慈悲、如何做个好人等，这些都是妈妈教出来的。所以我觉得，孩子的教育，尤其是四岁到十六岁之间，是最关键的时候。这个时候要让孩子多多背诵。虽然这个时候不一定有很好的理解能力，但是背诵能力是非常好的。一个是背诵，第二个是在他们的生活当中要有爱的教育。我看现在的很多父母，把孩子基本上都交给老师，自己完全不去指导。父母应该告诉孩子：哪些事情能做，哪些事情不能做；哪些话可以说，哪些话不能说。要教导他们好的行为，每天要给他们教很多的知识。这就是家庭教育。否则，老师不教，父母也不教，那样成长十几年的话，最后到了社会上的时候，连做人的基本道理都不会。所以我觉得，教孩子的最好的方法，就是要对他们进行爱的教育。这个是非常重要的。
选自：南京农业大学演讲 2013.12.06

11.
●དྲི་བ།：བདག་ལ་དོགས་འཚེར་ནད་ཕོག་ནས་ལོ་བརྒྱད་ཙམ་འགོར་སོང་། ནད་གཞི་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ། རང་སྲོག་གཅོད་འདོད་ཀྱི་སེམས་ཡོད་འདུག རང་གི་ནད་གཞི་འདི་དྲག་ཐུབ་མིན་ཡང་མི་ཤེས་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ལ་རོགས་རམ་ཞིག་གནང་རོགས།
●ལན།：དེང་སང་དོགས་འཚེར་ནད་ཕོག་མཁན་དངོས་ནས་མང་པོ་འདུགཡིན་ནའང་དོན་སྙིང་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐད་ནས་བཤད་ན། ངས་བསམས་ན།དོགས་འཚེར་ནད་འདི་བཅོས་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་མ་རེད།ལྷག་པར་དུ་ནད་པ་རྣམས་ནང་ཆོས་དང་འཕྲད་ན་བཅོས་ཐབས་ཡོད། སྤྱིར་ན་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་དོགས་འཚེར་གྱི་ནད་རྟགས་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིར་མ་བརྗོད་པ་ཙམ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་དོགས་འཚེར་གྱི་ནད་པས། མི་མང་གི་ཁྲོད་དུ་བརྒྱ་ཆ་ཆེས་མང་བ་ཟིན་ཡོད། ཡིན་ཡང་ངས་གདེང་ཚོད་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བཤད་ཆོག་པ་ཞིག་ལ། ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། ནད་གཞི་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པ་མ་ཟད། རྩ་བ་ནས་དྲག་ཐུབ་པའང་ཡོད། དེས་ན་ནད་པ་རྣམས་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་མི་འཁྲུགས་པར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ། སྔགས་འདི་བཟླ་བར་བྱ་དགོས། ཨོཾ་ཙཎྜ་མ་ཧཱ་རོ་ཥ་ཎ་ཧཱུྃ་ཕཊ། སྔགས་འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ཡང་ན་སྒོམ་རྒྱག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ལྷོད་པོར་གནས་དགོས། དུས་རབས་འདི་ལྟ་བུའི་ནང་དུ། དོགས་འཚེར་ནད་ནི་འབྱུང་ཚད་མཐོ་བའི་ནད་ཅིག་ཡིན་ལ། འགྲོ་བ་མིར་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། དེར་བརྟེན། བྱ་དངོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚང་མས་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་མི་བྱེད་པར། ཅི་ནུས་ཀྱིས་གུ་ཡངས་དང་སེམས་ལྷོད་པོ་བྱོས། སེམས་ལྷོད་ལ་བབ་པའི་སྐབས་སུ། ནད་འདི་བཅོས་དགོས་ནའང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད་མི་སྲིད། འདིའི་ཐད་ནས་ང་རང་ལ་གདེང་ཚོད་ཆེན་པོ་ཡོད། མདོར་ན། ཚང་མས་གསོལ་འདེབས་ལེགས་པོ་བྱེད་རོགས་གནང་།
དབྱིན་ཇིའི་ལོན་ཌོན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：我患抑郁症有八年了。在我病得特别严重的时候，真的很想自杀。不知道自己到底能不能好，请您帮帮我。
●答：现在患抑郁症的人确实比较多，但从某种意义上讲，我觉得抑郁症不是一种无法治愈的疾病，尤其是当患者遇到佛法的话就会得到治愈。实际上很多人都有抑郁的倾向，只不过没有说出来而已。因为抑郁症患者在大众中占有很高的比例。不过，我可以确信地说，通过佛法修行，能够大幅度减轻，并最终彻底治愈这个病。所以，患者们要好好祈祷不动佛，并念诵其咒语：嗡赞札玛哈若卡纳吽啪的。这个咒语非常重要。或者，也可以通过禅修让心放松。在这样的时代当中，抑郁症是一种高发的疾病，对人类的影响也很大。因此，希望大家对很多事和物不要特别执著，尽量宽心放松。当心越来越放松的时候，治愈抑郁症就不会有太大问题。对此我很有把握。总之，希望大家好好祈祷。
选自：英国伦敦演讲 2015.10.25

10.
●དྲི་བ།：མི་ཕལ་པ་ཞིག་རང་ལ་གནོད་པ་བྱས་མྱོང་མཁན་གྱི་མི་དང་འཕྲད་ཚེ། དབང་མེད་དུ་སུན་སྣང་སྐྱེ་ངེས་ཡིན། ཆོས་ཉམས་ལེན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་རང་གི་དགྲ་དེར་བྱེད་སྟངས་གང་འདྲ་དགོས་སམ།
●ལན།：མི་ཕལ་ཆེ་བ་དགྲ་བོ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པར་མི་དགའ་མོད། འོན་ཀྱང་ཉམས་ལེན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ལྷག་པར་དུ་ཉམས་ལེན་པ་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་ན། དགྲ་བོ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཕ་རོལ་པོའི་གནོད་འཚེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་ལེན་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་ཐུབ། དཔེར་ན་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤས། རྒྱུན་དུ་གཤིས་རྒྱུད་གཏུམ་པའི་ཉེ་གནས་ཤིག་ཁྲིད་དེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོད་པ་སྒོམ་པར་མཛད་དོ། ། དཔེར་ན་དུག་ལ་མཚོན་ན། མི་ཕལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛེམ་ཅི་ཐུབ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་སྨན་པ་མཁས་པ་དག་དེ་ལ་མི་འཇིགས་པར་མ་ཟད། ལེགས་སྦྱོར་བྱས་ཏེ་སྨན་མཆོག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་བྱེད། དེ་དང་འདྲ་བར། ཉམས་ལེན་གྱི་ཚད་ཅུང་དམའ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། དགྲ་བོ་མཐོང་ཚེ་འཇིགས་སྣང་། སུན་སྣང་སྐྱེ་བ་ཡིན། ཉམས་ལེན་གྱི་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། དགྲ་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འཛིན་པ་ཡིན། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ། མིའི་ཁམས་དབང་དང་རྟོགས་པའི་ཚད་མི་འདྲ་བས། སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་སྤྱོད་པའང་མི་འདྲ།
ཏུང་ཅིན་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།2015.11.11
●问：一般人遇到曾经损害自己的人，会禁不住心生厌烦。修行人如何对待怨敌呢？
●答：确实大多数人不喜欢接触怨敌，不过作为修行人，尤其修行很好的人，不仅能接触怨敌，还能依靠对方的损恼而取得进步。比如藏传佛教的阿底峡尊者，经常带着一个脾气暴躁的侍者，通过这种方式修安忍。对于毒药，一般人避之唯恐不及，但是高明的医生不仅不畏惧，还可以通过调配将之转为妙药。同样，尚不具备修行境界的人，看到怨敌会心生畏惧，进行排斥。而具有修行境界的人，会把怨敌看作修行的助缘。在生活当中，人的根基和境界不同，心态和行为也就不同。
选自：东京大学演讲 2015.11.11