12.
●དྲི་བ།：མཁན་པོ་ལགས་སྐུ་ཁམས་བཟང་། ང་ནི་ལོ་བཅུ་གཉིས་ལ་སོན་པའི་བྱིས་པ་ཞིག་གི་ཨ་མ་ཡིན། བྱིས་པ་ཁོ་རང་སློབ་སྦྱོང་ལ་དགའ་ཞིང་། ལུས་པོ་བདེ་ཐང་ཡིན་པ། གཤིས་རྒྱུད་བཟང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ཡོད་དགོས་ན་ཇི་ལྟར་བྱ། འདི་ནི་ང་རང་ཤིན་ཏུ་སེམས་ཁུར་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ཞིག་ཡིན་པས། མཁན་པོ་ལགས་ཀྱིས་མཛུབ་སྟོན་གནང་རོགས། ཐུགས་རྗེ་ཆེ།
●ལན།：སློབ་སྦྱོང་ལ་དགའ་བ་དང་ལུས་པོ་བདེ་ཐང་། མི་གཤིས་བཟང་པོ། དེ་བཞིན་སེམས་ཁམས་སྐྱིད་པོ་ཡོང་བ་སོགས། འདི་དག་ཡོད་ཚད་འགྲུབ་དགོས་ན་ཧ་ཅང་དཀའ་མོ་རེད། ཡིན་ནའང་བྱིས་པ་ཆུང་ཆུང་ཡིན་པའི་དུས་སུ། ཆེས་གནད་འགག་ཆེ་ཤོས་ཤིག་ནི། ཁོ་ཚོའི་མི་གཞིའི་སློབ་གསོ་ཡིན། མི་གཞིའི་སློབ་གསོ་དེ་ཁྱིམ་ཚང་གི་འགན་འཁྲི་དང་པོ་ཡོད། ང་ཚོ་འཇིག་རྟེན་པས་ནམ་རྒྱུན། བྱིས་པའི་དགེ་རྒན་དང་པོ་ནི་ཨ་མ་ཡིན་ཞེས་བཤད། ཨ་མས་བསླབས་པའི་ཡོད་ཚད་དེ་བུ་ཕྲུག་གི་ཤེས་བྱར་འགྱུར་ངེས། དེར་བརྟེན། དད་པ་དང་བྱམས་སྙིང་རྗེ། ཡང་ན་མི་བཟང་པོ་ཞིག་ཇི་ལྟར་བྱེད་དགོས་པ་སོགས། འདི་དག་ཚང་མ་ཨ་མས་བསླབས་པ་ལས་བྱུང་བ་ཡིན། དེས་ན་ངས་བསམས་ན། བུ་ཕྲུག་གི་སློབ་གསོ་དེ། ལྷག་པར་དུ་བྱིས་པ་ལོ་བཞི་ནས་བཅུ་དྲུག་གི་བར། ཆེས་གནད་འགག་གི་དུས་ཤིག་ཡིན། དེའི་སྐབས་སུ་བློ་འཛིན་མང་པོ་བྱེད་དུ་འཇུག་དགོས། སྐབས་དེར་ཁོ་ཚོར་གོ་བ་ཡག་པོ་ལེན་པའི་ནུས་པ་མེད་སྲིད་མོད། ཡིན་ནའང་བློར་འཛིན་པའི་ནུས་པ་ཤིན་ཏུ་ལེགས་པོ་ཡོད། གཅིག་ནི་བློ་འཛིན་བྱེད་རྒྱུ་དང་། གཉིས་ནི་ཁོ་ཚོའི་འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ། བྱམས་བརྩེའི་སློབ་གསོ་ཡོད་དགོས། ངས་བལྟས་ན་དེང་སང་གི་ཕ་མ་མང་པོ་ཞིག་གིས། བུ་ཕྲུག་ཚོ་གཞི་རྩའི་ཆ་ནས་དགེ་རྒན་ལ་སྤྲད་ནས། རང་གིས་སློབ་སྟོན་གང་ཡང་བྱེད་ཀྱིན་མི་འདུག ཕ་མས་བྱིས་པ་ཚོར། བྱ་བ་གང་ཞིག་སྒྲུབ་རུང་། གང་ཞིག་སྒྲུབ་མི་རུང་། ཡང་ན་སྐད་ཆ་གང་ཞིག་བཤད་རུང་། གང་ཞིག་བཤད་མི་རུང་སོགས། སྤྱོད་ལམ་བཟང་པོའི་སྐོར་ལ་སློབ་སྟོན་བྱེད་དགོས། ཉིན་རེར་ཁོང་ཚོར་ཤེས་བྱ་མང་པོ་བསླབ་དགོས། འདི་ནི་ཁྱིམ་ཚང་གི་སློབ་གསོ་ཡིན། དེ་མིན་གལ་ཏེ་དགེ་རྒན་གྱིས་མི་སློབ་པ་དང་། ཕ་མས་ཀྱང་མི་སློབ། དེ་ལྟར་ལོ་བཅུ་ལྷག་ལ་འཚར་ལོངས་བྱུང་ན། མཇུག་མཐར་སྤྱི་ཚོགས་སྟེང་དུ་སླེབས་པའི་དུས་སུ། ཐ་ན་མི་བྱེད་སྟངས་ཀྱི་རྩ་བའི་གནས་ལུགས་ཙམ་ཡང་མི་ཤེས་པས། ངས་བསམས་ན། བྱིས་པར་སློབ་གསོ་གཏོང་བའི་ཐབས་ལམ་ལེགས་ཤོས་ནི། ཁོ་ཚོར་བྱམས་བརྩེ་དང་ལྡན་པའི་སློབ་གསོ་སྤྲོད་རྒྱུ་དེ་ཡིན། འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན།
ནན་ཅིང་ཞིང་ལས་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：堪布您好，我是一个十二岁孩子的妈妈。如何让孩子爱学习、身体好、性格也好？这是我非常关心的。希望得到大师的开示，谢谢！
●答：爱学习、身体好、性格好，还要开心等等，这些全部要做到是很困难的。但是在孩子小的时候，最关键的一点是孩子们的人格教育。人格教育，其实家庭是有第一责任的。我们世间人经常讲，孩子的第一个老师是妈妈，妈妈所教的一切会成为孩子的知识。因此，信仰和慈悲、如何做个好人等，这些都是妈妈教出来的。所以我觉得，孩子的教育，尤其是四岁到十六岁之间，是最关键的时候。这个时候要让孩子多多背诵。虽然这个时候不一定有很好的理解能力，但是背诵能力是非常好的。一个是背诵，第二个是在他们的生活当中要有爱的教育。我看现在的很多父母，把孩子基本上都交给老师，自己完全不去指导。父母应该告诉孩子：哪些事情能做，哪些事情不能做；哪些话可以说，哪些话不能说。要教导他们好的行为，每天要给他们教很多的知识。这就是家庭教育。否则，老师不教，父母也不教，那样成长十几年的话，最后到了社会上的时候，连做人的基本道理都不会。所以我觉得，教孩子的最好的方法，就是要对他们进行爱的教育。这个是非常重要的。
选自：南京农业大学演讲 2013.12.06

11.
●དྲི་བ།：བདག་ལ་དོགས་འཚེར་ནད་ཕོག་ནས་ལོ་བརྒྱད་ཙམ་འགོར་སོང་། ནད་གཞི་ཧ་ཅང་ཚབས་ཆེ་བའི་སྐབས་སུ། རང་སྲོག་གཅོད་འདོད་ཀྱི་སེམས་ཡོད་འདུག རང་གི་ནད་གཞི་འདི་དྲག་ཐུབ་མིན་ཡང་མི་ཤེས་པས། ཁྱེད་ཀྱིས་ང་ལ་རོགས་རམ་ཞིག་གནང་རོགས།
●ལན།：དེང་སང་དོགས་འཚེར་ནད་ཕོག་མཁན་དངོས་ནས་མང་པོ་འདུགཡིན་ནའང་དོན་སྙིང་ངེས་ཅན་ཞིག་གི་ཐད་ནས་བཤད་ན། ངས་བསམས་ན།དོགས་འཚེར་ནད་འདི་བཅོས་ཐབས་མེད་པ་ཞིག་མ་རེད།ལྷག་པར་དུ་ནད་པ་རྣམས་ནང་ཆོས་དང་འཕྲད་ན་བཅོས་ཐབས་ཡོད། སྤྱིར་ན་མི་མང་པོ་ཞིག་ལ་དོགས་འཚེར་གྱི་ནད་རྟགས་ཡོད་ཀྱང་། ཕྱིར་མ་བརྗོད་པ་ཙམ་ཡིན། རྒྱུ་མཚན་ནི་དོགས་འཚེར་གྱི་ནད་པས། མི་མང་གི་ཁྲོད་དུ་བརྒྱ་ཆ་ཆེས་མང་བ་ཟིན་ཡོད། ཡིན་ཡང་ངས་གདེང་ཚོད་ཡོད་པའི་སྒོ་ནས་བཤད་ཆོག་པ་ཞིག་ལ། ནང་ཆོས་ཉམས་ལེན་བྱས་པ་བརྒྱུད་ནས། ནད་གཞི་ཇེ་ཡང་དུ་གཏོང་ཐུབ་པ་མ་ཟད། རྩ་བ་ནས་དྲག་ཐུབ་པའང་ཡོད། དེས་ན་ནད་པ་རྣམས་ཀྱིས། སངས་རྒྱས་མི་འཁྲུགས་པར་རྩེ་གཅིག་ཏུ་གསོལ་བ་བཏབ་སྟེ། སྔགས་འདི་བཟླ་བར་བྱ་དགོས། ཨོཾ་ཙཎྜ་མ་ཧཱ་རོ་ཥ་ཎ་ཧཱུྃ་ཕཊ། སྔགས་འདི་ནི་ཧ་ཅང་གལ་ཆེན་པོ་ཞིག་ཡིན། ཡང་ན་སྒོམ་རྒྱག་པ་ལ་བརྟེན་ནས་སེམས་ལྷོད་པོར་གནས་དགོས། དུས་རབས་འདི་ལྟ་བུའི་ནང་དུ། དོགས་འཚེར་ནད་ནི་འབྱུང་ཚད་མཐོ་བའི་ནད་ཅིག་ཡིན་ལ། འགྲོ་བ་མིར་ཤུགས་རྐྱེན་ཡང་ཆེན་པོ་ཐེབས་ཡོད། དེར་བརྟེན། བྱ་དངོས་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་ཚང་མས་འཛིན་པ་ཆེན་པོ་མི་བྱེད་པར། ཅི་ནུས་ཀྱིས་གུ་ཡངས་དང་སེམས་ལྷོད་པོ་བྱོས། སེམས་ལྷོད་ལ་བབ་པའི་སྐབས་སུ། ནད་འདི་བཅོས་དགོས་ནའང་དཀའ་ངལ་ཆེན་པོ་ཡོད་མི་སྲིད། འདིའི་ཐད་ནས་ང་རང་ལ་གདེང་ཚོད་ཆེན་པོ་ཡོད། མདོར་ན། ཚང་མས་གསོལ་འདེབས་ལེགས་པོ་བྱེད་རོགས་གནང་།
དབྱིན་ཇིའི་ལོན་ཌོན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：我患抑郁症有八年了。在我病得特别严重的时候，真的很想自杀。不知道自己到底能不能好，请您帮帮我。
●答：现在患抑郁症的人确实比较多，但从某种意义上讲，我觉得抑郁症不是一种无法治愈的疾病，尤其是当患者遇到佛法的话就会得到治愈。实际上很多人都有抑郁的倾向，只不过没有说出来而已。因为抑郁症患者在大众中占有很高的比例。不过，我可以确信地说，通过佛法修行，能够大幅度减轻，并最终彻底治愈这个病。所以，患者们要好好祈祷不动佛，并念诵其咒语：嗡赞札玛哈若卡纳吽啪的。这个咒语非常重要。或者，也可以通过禅修让心放松。在这样的时代当中，抑郁症是一种高发的疾病，对人类的影响也很大。因此，希望大家对很多事和物不要特别执著，尽量宽心放松。当心越来越放松的时候，治愈抑郁症就不会有太大问题。对此我很有把握。总之，希望大家好好祈祷。
选自：英国伦敦演讲 2015.10.25

10.
●དྲི་བ།：མི་ཕལ་པ་ཞིག་རང་ལ་གནོད་པ་བྱས་མྱོང་མཁན་གྱི་མི་དང་འཕྲད་ཚེ། དབང་མེད་དུ་སུན་སྣང་སྐྱེ་ངེས་ཡིན། ཆོས་ཉམས་ལེན་པ་ཞིག་ཡིན་ན་རང་གི་དགྲ་དེར་བྱེད་སྟངས་གང་འདྲ་དགོས་སམ།
●ལན།：མི་ཕལ་ཆེ་བ་དགྲ་བོ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་བྱེད་པར་མི་དགའ་མོད། འོན་ཀྱང་ཉམས་ལེན་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་ཆ་ནས། ལྷག་པར་དུ་ཉམས་ལེན་པ་བཟང་པོ་ཞིག་ཡིན་ན། དགྲ་བོ་དང་འབྲེལ་འདྲིས་ཐུབ་པར་མ་ཟད། ཕ་རོལ་པོའི་གནོད་འཚེ་ལ་བརྟེན་ནས་ཉམས་ལེན་གོང་འཕེལ་དུ་གཏོང་ཐུབ། དཔེར་ན་བོད་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཇོ་བོ་རྗེ་ཨ་ཏི་ཤས། རྒྱུན་དུ་གཤིས་རྒྱུད་གཏུམ་པའི་ཉེ་གནས་ཤིག་ཁྲིད་དེ། དེ་ལ་བརྟེན་ནས་བཟོད་པ་སྒོམ་པར་མཛད་དོ། ། དཔེར་ན་དུག་ལ་མཚོན་ན། མི་ཕལ་བ་རྣམས་ཀྱིས་འཛེམ་ཅི་ཐུབ་བྱེད་མོད། འོན་ཀྱང་སྨན་པ་མཁས་པ་དག་དེ་ལ་མི་འཇིགས་པར་མ་ཟད། ལེགས་སྦྱོར་བྱས་ཏེ་སྨན་མཆོག་ཏུ་བསྒྱུར་བར་བྱེད། དེ་དང་འདྲ་བར། ཉམས་ལེན་གྱི་ཚད་ཅུང་དམའ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། དགྲ་བོ་མཐོང་ཚེ་འཇིགས་སྣང་། སུན་སྣང་སྐྱེ་བ་ཡིན། ཉམས་ལེན་གྱི་ཚད་ཅུང་མཐོ་བའི་མི་རྣམས་ཀྱིས། དགྲ་ནི་ཉམས་ལེན་གྱི་མཐུན་རྐྱེན་དུ་འཛིན་པ་ཡིན། འཚོ་བའི་ཁྲོད་དུ། མིའི་ཁམས་དབང་དང་རྟོགས་པའི་ཚད་མི་འདྲ་བས། སེམས་ཁམས་ཀྱི་གནས་སྟངས་དང་སྤྱོད་པའང་མི་འདྲ།
ཏུང་ཅིན་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།2015.11.11
●问：一般人遇到曾经损害自己的人，会禁不住心生厌烦。修行人如何对待怨敌呢？
●答：确实大多数人不喜欢接触怨敌，不过作为修行人，尤其修行很好的人，不仅能接触怨敌，还能依靠对方的损恼而取得进步。比如藏传佛教的阿底峡尊者，经常带着一个脾气暴躁的侍者，通过这种方式修安忍。对于毒药，一般人避之唯恐不及，但是高明的医生不仅不畏惧，还可以通过调配将之转为妙药。同样，尚不具备修行境界的人，看到怨敌会心生畏惧，进行排斥。而具有修行境界的人，会把怨敌看作修行的助缘。在生活当中，人的根基和境界不同，心态和行为也就不同。
选自：东京大学演讲 2015.11.11

8.
●དྲི་བ།：བླ་མ་རིན་པོ་ཆེ་ལགས། ང་ལ་དྲི་བ་ཞིག་ཡོད་པ་ནི། ཇི་ལྟར་རྒྱུན་འཁྱོངས་བྱས་ནས། རང་གིས་མི་འདོད་རུང་། མ་བསྒྲུབ་ཐབས་མེད་ཀྱི་བྱ་བ་དེ་དག་སྒྲུབ་དགོས་སམ།
●ལན།：མིག་བཙུམས་ནས་མདུན་དུ་རྒྱུག་དགོས། ང་ཚོའི་མི་ཚེ་ལ་ལས་འབྲེལ་མང་པོ་ཞིག་ཡོད་དེ། རང་གིས་སྒྲུབ་མི་འདོད་ཀྱང་སྒྲུབ་དགོས་པའི་བྱ་བ་ཡོད་ལ། མཐོང་མི་འདོད་པའི་མི་ཡང་། ནམ་རྒྱུན་རང་གི་མིག་ལམ་དུ་ཐོན་ཡོང་སྲིད། སྐབས་རེར་བཤད་མི་འདོད་པའི་སྐད་ཆའང་མི་བཤད་ཐབས་མེད་ཡིན་ལ། བཟའ་མི་འདོད་པའི་ཟས་རིགས་ཀྱང་། རྒྱུན་དུ་བཟའ་དགོས་པ་འབྱུང་། འཕྲད་མི་འདོད་པའི་དོན་དག་ཀྱང་རྒྱུན་དུ་འཕྲད་སྲིད། འདིའི་མིང་ལ་མི་འདོད་པ་ཐོག་ཏུ་ཁེལ་བའི་སྡུག་བསྔལ་ཟེར་ཞིང་། རང་ཉིད་ལ་འབྱུང་མི་འདོད་པའི་དོན་དག་རྣམས། རྒྱུན་དུ་རང་གི་ཐོག་ཏུ་འབབ་པར་གྱུར་བ་ལ་ཟེར་བ་ཡིན། ཡིན་ནའང་གལ་ཏེ་ཁྱེད་ཀྱིས་འགྱུར་ལྡོག་གཏོང་མི་ཐུབ་ན། སྤྲོ་སྣང་དང་ཧུར་བརྩོན་གྱི་སྒོ་ནས་གདོང་ལེན་གྱིས་དང་། དུས་ཚོད་ངེས་ཅན་ཞིག་ལ་སླེབས་ཚེ། ཁྱེད་རང་གོམས་པར་འགྱུར་ལ། མ་ཟད་དེ་ལ་དགའ་བར་ཡང་འགྱུར་སྲིད། སྐབས་དེར་གཅིག་བྱས་ན་གྲུབ་འབྲས་ཀྱང་ཐོན་ཡོང་སྲིད།
ཨི་ཏ་ལིའི་ཐུའུ་རིན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：大师，我有一个问题就是，要如何去坚持做一件，自己不喜欢，但是又不得不做的事情？
●答：闭着眼睛往前奔跑。我们的人生有很多因缘，有些自己不愿意做的事情要去做，自己不愿意见的人也经常会出现在你面前，有时不愿意说的话不得不说，不愿意吃的东西经常要吃，不愿意碰到的事情经常会碰到。这叫不欲临苦，指自己不愿意发生的事经常降临到自己的头上。但是如果你不能改变，那就要以乐观、积极的态度去面对，到了一定的时候，你可能就习惯了，而且也喜欢做了，这时可能就会出现成果。
选自：意大利都灵演讲 2015.9.25

7.
●དྲི་བ།：མཁན་པོ་ལགས། ཁྱེད་ཀྱི་དགོངས་པ་ལྟར་ན་ཆོས་གང་ཞིག་གིས། བསོད་ནམས་དང་ཡེ་ཤེས་ཀྱི་ཚོགས་མྱུར་དུ་གསོག་ཐུབ་པ་དང་། བྱིན་རླབས་མྱུར་དུ་འཇུག་ཐུབ། ཁྱེད་ཀྱིས་བསོད་ནམས་མྱུར་དུ་འཕེལ་བའི་གདམས་ངག་ཅིག་གནང་རོགས་ཞུ།
●ལན།：གསང་སྔགས་ཀྱི་ཆོས་ལ་ཡུན་རིང་པོར། སློབ་སྦྱོང་དང་ཉམས་ལེན་བྱས་པའི་ངོས་ནས་བཤད་ན། ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་པར་བྱེད་པའི་གནད་གཙོ་བོ་ནི། ཆོས་ལུགས་དང་གྲུབ་མཐའ་གང་ཞིག་ཡིན་རུང་། ཐོག་མར་མི་ལུས་རྙེད་དཀའ་བ་དང་། ཚེ་མི་རྟག་པ། འཁོར་བའི་ཉེས་དམིགས་སོགས་ལ། བློ་ཡག་པོ་སྦྱོང་དགོས། དེ་དུས་ནང་པ་རྣལ་མ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་ཐུབ། དེའི་རྗེས་སུ། སྐྱབས་འགྲོ་དང་སེམས་བསྐྱེད། བཤགས་པ་སོགས་ཀྱང་། ཚོགས་གཉིས་ཡོངས་སུ་རྫོགས་པའི་རྩ་བ་ཡིན་ལ། ཆེས་སྟབས་བདེ་བའི་ཐབས་ལམ་ཞིག་ཀྱང་ཡིན། གལ་ཏེ་རང་ཉིད། བླ་མ་དང་ཆོས་ལ་དད་པ་ཁྱད་པར་བ་ཞིག་ཡོད་ན། དམིགས་བསལ་གྱི་མི་ཁ་ཤས། དུས་ཡུན་རིང་པོ་མི་འགོར་བར་ཚོགས་གཉིས་རྫོགས་ཐུབ། དེར་བརྟེན་རྒྱ་བརྒྱུད་ནང་བསྟན་གྱི་ཁྲོད་དུ། བླ་མ་ཡུན་ཀོང་དང་བསམ་གཏན་རབས་དྲུག་པ་ཧོས་ནུན། ཁོང་རྣམ་པས་ཀྱང་སློབ་མ་རྣམས་ལ། ལོ་མང་པོའི་རིང་ལས་ཀ་ལས་ནས་དཀའ་བ་སྤྱད་དུ་བཅུག་ཅིང་། འདི་ཡང་འགྱོད་བཤགས་དང་ཐབས་མཁས་པའི་ལམ་ཞིག་ཡིན།
ཧོང་ཀོང་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས།།
●问：请问堪布，您觉得什么方法，可以迅速积累福慧资粮，得到最快的加持，请您传授一个让福报快速增长的窍诀。
●答：作为一个长期学习或修行密法的人，我认为圆满福慧资粮的关键在于，不管哪一个宗教和教派，首先要将人身难得、寿命无常、轮回的痛苦等观修好这些修心法，那就能成为一个真正的佛教徒。其次，像皈依发心忏悔等等，这些都是积累福慧资粮的根本，也是最简单的一种方法。当然如果自己对上师对法门特别有信心的话，极个别的人不需要经过漫长的时间就能圆满二资。所以在汉传佛教当中，像以前的印光大师六祖，他们也通过多年的劳役苦行让弟子实践，这也是一种忏悔和方便法门。
选自：香港大学演讲2011.11.27

6.
●དྲི་བ།：འཇིག་རྟེན་འདིར་ཤིན་ཏུ་ཕྲ་བའི་ཚེ་སྲོག་གིས་ཡོངས་སུ་ཁྱབ་ཡོད། དཔེར་ན་ཕྲ་སྲིན་དང་ནད་དུག་སོགས་སྐྱེ་དངོས་ཕྲ་མོ་སྣ་ཚོགས་ཡོད། འདི་དག་ལ་རྣམ་ཤེས་ལྡན་ནམ། སེམས་ཅན་གྱི་ཁོངས་སུ་གཏོགས་སམ།
●ལན།：ཕྲ་སྲིན་དང་ནད་དུག་སོགས་སྐྱེ་དངོས་རིག་པའི་ཁྲོད་དུ་གླེང་བའི། ཚེ་སྲོག་ཕྲ་མོ་གཞན་དག་ནི། ཁྱབ་ཆེ་བའི་ཚེ་སྲོག་གི་རྟོག་དོན་ངང་བཤད་ན། འགའ་རེ་ལ་ཚེ་སྲོག་ལྡན་པ་ཡིན། ཡང་ཚེ་སྲོག་གི་གོ་དོན་ཆུང་ས་ནས་བཤད་ན། སེམས་ཅན་གྱི་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས། རྒྱུ་མཚན་ནི་སངས་རྒྱས་ཀྱིས་ཀྱང་མདོ་ལས། སེམས་ཅན་ནི་གཟུགས་དང་། ཚོར་བ། འདུ་ཤེས། འདུ་བྱེད། རྣམ་ཤེས་ཏེ། ཕུང་པོ་ལྔ་འདུས་པ་ལ་ཟེར་ཞེས་གསུངས། གལ་ཏེ་ཆོས་གང་ཞིག་ལ་ཕུང་པོ་ལྔ་པོ་མ་འདུས་ན། གཟུགས་མེད་ཁམས་ཀྱི་སེམས་ཅན་མ་གཏོགས་ཏེ། ཕུང་པོ་བཞི་ཁོ་ན་ལྡན་པ། དེ་ལ་ཚོར་སྣང་དང་འཕེལ་འགྱུར་ཡོད་ལ། སྐྱེ་བ་དང་འཕེལ་བ། འཇིག་པའང་ཡོད་མོད། དེ་ནི་སེམས་ཅན་གྱི་ཁོངས་སུ་མི་གཏོགས། ཡིན་ནའང་སྐྱེ་དངོས་རིག་པས་འདི་དག་ལ་ཚེ་སྲོག་ཅེས་འབོད། འདི་ནི་འགྱུར་བྱུང་སོགས་ཀྱི་ཆ་ནས་བཏགས་པ་ཡིན། དེའི་ཕྱིར་ན། ཆོས་ལུགས་རིག་པ་དང་སྐྱེ་དངོས་རིག་པ་གཉིས་ཀྱི། སེམས་ཅན་གྱི་གོ་དོན་འབྱེད་ལུགས་ལ་ཁྱད་པར་མཆིས
ཏོ་རོན་ཊོ་སློབ་ཆེན་གྱི་འཆད་འཁྲིད་ལས་བཏུས། 2014.10.29
●问：这个世界充满非常微小的生命体，比如细菌病毒以及其他各种微生物。它们有灵魂吗？属于有情吗？
●答：细菌病毒以及生物学中提及的其他微小生命，从广义的生命概念而言，有些是有生命的；从狭义的生命概念而言，不属于有情。因为佛陀在相关经典中讲：有情是色受想行识，五蕴的聚合。如果一个事物不是五蕴的聚合，无色界众生例外，只具足四蕴，虽然有感受和演变，可以生长繁衍与灭亡，但不属于有情。不过生物学会把它们称为生命，这是从具有反应等角度命名的。因此，宗教学与生物学对有情的界定有所不同。
选自：多伦多大学演讲 2014.10.29